Wstęp.
W 2025 roku obchodzimy 77-tą rocznicę wydarzenia, traktowanego od lat jako początek powstania polskiej informatyki (nazwa „informatyka” w nazewnictwie pojawiła się dopiero od 1968 roku).
Początki informatyki w Polsce przypadają na koniec lat czterdziestych, gdy kraj z trudem podnosił się ze zniszczeń wojennych, a jednocześnie popadał w izolację międzynarodową, zwłaszcza w stosunku do technologii rozwijanej w państwach zachodnich. Izolacja ta powodowaną była zaostrzaniem się tzw. zimnej wojny pomiędzy państwami bloku wschodniego i zachodniego.
W porównaniu z innymi państwami, budową pierwszych komputerów zajmowała się w Polsce niewielka grupa osób, najpierw w ośrodkach warszawskich, a następnie we Wrocławiu. Państwo przeznaczało na ten cel niewielkie środki finansowe, a jednak w dość szybkim czasie zaprojektowano i zbudowano pierwsze działające egzemplarze, maszyn liczących najpierw analogowych, a następnie cyfrowych.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że głównymi inicjatorami działań informatycznych byli matematycy o międzynarodowej renomie, w Warszawie prof. Kazimierz Kuratowski, dyrektor Państwowego Instytutu Matematycznego, a we Wrocławiu prof. Edward Marczewski, rektor Uniwersytetu Wrocławskiego.
Na zainicjowanie działań związanych z początkiem informatyki miały pewne wydarzenia, które miały miejsce w tamtym czasie. Otóż w czwartek, 23 grudnia 1948 r., w Gmachu Fizyki Doświadczalnej przy ul. Hożej w Warszawie, z inicjatywy wybitnego topologa, profesora Uniwersytetu Warszawskiego, dyrektora świeżo organizowanego Państwowego Instytutu Matematycznego (PIM), prof. Kazimierza Kuratowskiego, spotkało się kilku przyszłych pionierów elektronicznych maszyn liczących. Byli to, oprócz inicjatora spotkania, prof. Andrzej Mostowski – matematyk zajmujący się głównie logiką matematyczną i algebrą, dr Henryk Greniewski – matematyk i logik oraz trzej młodzi inżynierowie po studiach na Politechnice Gdańskiej – Krystyn Bochenek, Leon Łukaszewicz i Romuald Marczyński, późniejsi profesorowie.
Profesor Kuratowski podzielił się z zebranymi swoimi wrażeniami z naukowego pobytu w USA. Był pod wrażeniem elektronicznych maszyn liczących, które widział za oceanem, i był przekonany, że chociaż jedna taka maszyna powinna być zbudowana w naszym kraju. W rezultacie tego spotkania zapadła decyzja powołania w ramach PIM Grupy Aparatów Matematycznych (GAM) w wyżej wymienionym składzie pod kierunkiem Henryka Greniewskiego. Tak to się właśnie zaczęło – 23 grudnia 1948 r. uznajemy za początek historii polskiej informatyki.
Bardzo ciekawą informacją również jest to, że konstruktorami pierwszych komputerów byli najlepsi ówcześni studenci matematyki i elektroniki, wśród których było wielu laureatów olimpiad matematycznych. W pierwszych dwóch dekadach (1948-1968) informatyka w Polsce rozwija się głównie w dwóch miastach, w Warszawie i we Wrocławiu, w instytucjach blisko związanych z Polską Akademią Nauk, wyższymi uczelniami oraz w zakładach Elwro we Wrocławiu. Rozwój informatyki i zastosowanie metod numerycznych w obliczeniach w znacznym stopniu przyczyniło się do rozwoju innych dyscyplin naukowych.
Poniżej została zamieszczona lista tylko najważniejszych dokonań, w sferze: naukowej, edukacyjnej, wdrożeniowej, gospodarczej, zastosowań i organizacji, na które niewątpliwie ogromny wpływ miały też prace zapoczątkowane przez polskich pionierów na rzecz rozwoju informatyki.
Przeczytaj cały artykuł ( wersja PDF).
Opracował: Krzysztof Dąbrowski
Bibliografia:
- Polska informatyka -systemy i zastosowania - J. Nowak i B.Ostrowska, PTI Warszawa 2018r.
- Witryna internetowa - www.historia-informatyki.pl
- Artykuły z czasopisma "Informatyka", numery 9 i 10 z 2000 roku.
- Strategia rozwoju informatyki w Polsce - Raport Kongresowy, Warszawa 1995 r.
- Artykuł "Rok 2023 rokiem sztucznej inteligencji" - kwartalnik Domena nr 1/2023
- Polska Informatyka -zarys historii - Marek Hołyński PTI Biuletyn
- Informatyka detronizuje telekomunikacje - Biuletyn PTI nr. 2/2021
